Wystawa:
Golden Rush
Anamarija Batista & Iva Simčić

Złoto i słońce łączy ich blask. Może on przyciągać i zachwycać, ale też oślepiać i sprawiać, że nie dostrzegamy rzeczywistości taką, jaka jest. W ten sposób piękno może przesłaniać istniejące stosunki społeczne. Ta dwoistość ujawnia się w napięciu między wydawaniem a gromadzeniem.

Karl Marx analizuje związek między złotem a pieniądzem, szukając wspólnej miary, która pozwala wyrazić wartość różnych towarów. Zwraca też uwagę na to, jak blask złota może oślepiać. Sprawia on wrażenie, że wartość złota wynika z samego materiału, choć w rzeczywistości powstaje ona w wyniku stosunków społecznych, które kształtowały się na przestrzeni historii (Marx 1858). Złoto staje się w ten sposób widocznym symbolem dążenia do władzy ekonomicznej, podczas gdy praca, produkcja i wymiana, które stanowią podstawę jego wartości, pozostają ukryte.

Georges Bataille przedstawia słońce jako symbol hojności. Słońce nieustannie dostarcza energii i ciepła, nie oczekując niczego w zamian. W ten sposób przeciwstawia się logice gromadzenia. W swojej koncepcji ekonomii ogólnej Bataille opisuje energię, która wykracza poza potrzeby produkcji i zachowania życia. Jest to energia, którą trzeba wydatkować i której nie da się w pełni wykorzystać w procesach produkcyjnych. Podczas gdy kapitał dąży do nieustannego pomnażania wartości, słońce symbolizuje dar, który nie wymaga niczego w zamian i nie podlega zasadom ekonomicznej kalkulacji (Bataille 1988).

Dziś słońce zajmuje jednak niejednoznaczne miejsce w naszej zbiorowej wyobraźni. Nadal kojarzy się z wolnym czasem, ciepłem i odnową. Jest też ważnym elementem naszej kultury estetycznej — od złotych refleksów i zachodów słońca po obietnicę beztroskich letnich dni. Jednocześnie intensywna produkcja przemysłowa, spalanie paliw kopalnych i zmiany klimatyczne zmieniają warunki, w jakich doświadczamy energii słonecznej. Uszkodzenie warstwy ozonowej i wzrost temperatury pokazują również, jak wrażliwa jest ochronna funkcja atmosfery. Ciepło słoneczne, które kojarzy się z życiem i hojnością, staje się zagrożeniem. Pokazuje to, jak kruche są zależności między elementami życia na Ziemi.

Bataille, Georges. The Accursed Share: An Essay on General Economy. Volume I: Consumption. New York: Zone Books, 1988.
Marx, Karl. „Urtext ‚Zur Kritik‘. II. Kapitel: Das Geld. 3) Das Geld als internationales Zahlungs- und Kaufmittel, als Weltmünze.“ Manuskript 1858, online: marxists.org

27.11.-18.12.2026
Wernisaż + spotkanie z artystkami 27.11.2026 (pt.), godz. 18:00
Austriackie Forum Kultury w Warszawie
ul. Próżna 7/9
Wystawa dostępna pon. – pt. w godzinach pracy forum 9.00 – 17.00 oraz podczas wydarzeń w Forum.
Wstęp wolny