Rozmowa o eseju Moniki Gromali „Domokrążcy. Celan - Bachmann - Jelinek"
Udział: dr Monika Gromala, dr Agnieszka Jezierska-Wiśniewska, prof. Adam Lipszyc
Prowadzenie: Antoni Zając
https://austeria.pl/produkt/domokrazcy-celan-bachmann-jelinek/. Wydawnictwo Austeria 2025
Organizacja: Biblioteka Austriacka w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, Austriackie Forum Kultury w Warszawie
Partnerzy: Wydawnictwo Austeria, Uniwersytet Muri im. Franza Kafki

W „Domokrążcach” Monika Gromala analizuje twórczość Paula Celana w perspektywie doświadczenia traumy oraz jej długotrwałego, destrukcyjnego oddziaływania. Poezja autora „Maku i pamięci” zostaje tu ujęta nie tylko jako świadectwo Zagłady, lecz także jako przekaz o szczególnej sile oddziaływania, który przenika podskórne doświadczenie językowe drugiego i trzeciego pokolenia. Celan jawi się jako „ciało obce” literatury powojennej, element głęboko wniknięty w jej tkankę, pozornie z nią zrośnięty, a jednak wciąż odsłaniający obszar bolesny i niezasklepiony.

Autorka unika zarówno spetryfikowania Celana jako monolitu odsyłającego wyłącznie do historii Zagłady, jak i redukowania relacji z późniejszymi tekstami do prostych zależności intertekstualnych. Zamiast tego proponuje analizę sposobów, w jakie twórczość Ingeborg Bachmann i Elfriede Jelinek wchodzi w złożoną relację z poezją Celana, ujawniając napięcia i powracające figury żałoby i traumy obecne w austriackim polu kultury po 1945 roku. Istotnym punktem odniesienia staje się Freudowski mechanizm Nachträglichkeit (naznaczenia wstecznego), pozwalający opisać procesy opóźnionego działania traumy i jej powtórzeń także po śmierci żydowskiego poety. W tej perspektywie zarówno Celan jak i przychodzące po nim pisarki funkcjonują jako figury niesamowitych „domokrążców”, którzy krążą po austriackiej literaturze, wciąż natrafiając na ślady nieprzepracowanej przeszłości.

Monika Gromala – literaturoznawczyni, eseistka. Badaczka twórczości Paula Celana, dwudziestowiecznej literatury austriackiej oraz tekstów kultury odpowiadających na doświadczenie Zagłady. Zainteresowana historiami niesamowitymi. Na Uniwersytecie Muri im. Franza Kafki kieruje Pracownią Nekropoetyki. Autorka książek „Resuscytacje Celana – strategia widmontologiczna” (Austeria, 2018), „Domokrążcy. Celan - Bachmann – Jelinek” (Austeria, 2025) oraz tomu poetyckiego „Matka jest” (WBPiCAK, 2021). Mieszka w Wiedniu.


24.02.2026 (wt.), godz. 18:00
Galeria Dobra
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie,  
parter, wejście bezpośrednio z pasażu BUW
Ul. Dobra 56/66, 00-312 Warszawa
Rejestracja: Konieczna rejestracja z podaniem imienia i nazwiska (tego z dowodu osobistego lub paszportu): laboratorium.krytyczne@gmail.com
FB: https://fb.me/e/89vcipYll
Po zarejestrowaniu się wstęp bezpłatny
Po polsku